ABAZACA - ABAZA BIZSUA

Abazaca, eski S.S.C.B topraklarinda yasayan halklarin konustuklari diller arasinda fonetik anlamda en zor dil olarak kabul edilir. Iber-Kafkas dillerinin Abhaz-Adige grubuna dâhildir.

Iber-Kafkas dil ailesi üç grupta toplanir:

1-Abhaz-Adige gurubu, (a-Abhaz-Abaza, b-Adige, c-Ubih)

2- Nakh-Dagistan gurubu, (a-Nah/Vaynah dilleri, b-Dagistan dilleri)

3- Kartvel gurubu, (a-Gürcü, b-Mengrel/Laz, c-Svan)

Abazaca, Rus dilbilimcilerce Abazince olarak da adlandirilip, iki aksana sahiptir: Asuwa ve Askaruwa. Fakat edebiyat ve yazim dili, çogunlugun konusmakta oldugu Asuwa* aksani üzerine kuruludur.

Abhaz-Adige grubunun alt kolu olan Abhaz-Abaza dil grubunun üçüncü kolu ise Apsua diyalektidir. Bu diyalekt, Abhazya'daki Abhaz-Abazalar tarafindan kullanilmaktadir. Abhazya'da konusulan Abhazca ve Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti'nde konusulan Abazaca da ayni dilin lehçeleridir. Dünya dilbilimcilerinin çogu tarafindan ise ayni dilin lehçeleri olarak görülürler. Ortak gramer yapilarini ve temel sözcük dagarciklarini korumuslardir. J.C.Catford'un yaptigi karsilastirmaya göre iki lehçe arasindaki es asilli veya ortak kelime (cognate) orani % 80'dir.

 Gerek Abhaz gerekse Abazalarinin konustuklari diller, küçük farkliliklarin disinda aynidir. Özellikle Askaruwa aksani, Apsua dialekti ile çok büyük benzerlik göstermektedir.

Abazaca'nin yazili edebiyat ve gramerinin olusumu 1932 yilina dayanmaktadir. Bu tarihte olusturulan Latin esasli Abaza alfabesi 1938'e kadar kullanilmis, daha sonra Kril esasli olarak genisletilmis yeni bir alfabeyle degistirilmistir. Abazaca, Karaçay-Çerkes bölgesinde 1930'lu yillardan baslayarak okullarda ders olarak okutulmaktadir. Fakat Abazaca'nin okullarda bir egitim dili olarak kullanilmasina çok kisa bir dönem disinda izin verilmemistir.

Sistemli olarak Abazaca alaninda yapilmis ilk çalismalar, Abazaca'ya oldugu kadar Adige diline de büyük katkilarda bulunmus olan Tobil Tolistan (1879-1956)'a aittir. Onu takip eden yillarda ise Jir Hamid basta olmak üzere onu örnek alan sonraki birçok idealist Abaza aydini, Tolistan'in açmis oldugu yolda ilerlemislerdir. Günümüzde Abazaca alaninda emek harcayan isimler olarak Çkudu Mikael, Laguiç Camledin, Diug Vladimir, Mixts Kerim, Khliç Rauf, Tobil Nuriya, Egdza Nazir ve Meremkul Vladimir'i saymak mümkündür.

Abazaca'nin yaziya uyarlanmasiyla birlikte bu dilde gazeteler, edebi eserler ve çesitli etnografik yayinlar basilmaya baslanmis, bunu takip eden yillarda ise Karaçay-Çerkes bölge radyosunda Abazaca sesli yayina geçilmistir. Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti'nde 1938'den beri "Abazasta" isimli haftada üç gün çikan Abazaca bir gazete bulunmaktadir. Ayrica, yerel TV kanalinda haftada birkaç saat de Abazaca yayin yapilmaktadir.

* Bu bilgilerden sonra E-Kurs'umuz, Edebiyat ve yazim dili olarak kabul edilen Asuwa aksani (dialekti) olacaktir. Tabi Askaruwa aksani da, zaman zaman farklilik gösterdigi yerlerde belirtilecektir.